Empathie ontleed

empathieontleed

Eén van de kernvaardigheden van de moderne leider is empathisch zijn. Daarom wordt in menige training en coaching aandacht besteed aan het ontwikkelen van dit invoelend vermogen. Prima, maar de vraag is welke vorm van empathie dan wordt ontwikkeld. Volgens Paul Ekman, een expert op het gebied van het lezen van en reageren op emoties, zijn er drie vormen van empathie: de cognitieve, de emotionele en de compassie gedreven empathie.

Cognitieve empathie

Bij cognitieve empathie gaat het om het begrijpen hoe de ander zich voelt en wat/hoe hij denkt. Dit is vooral een rationele actie waarbij je door het stellen van vragen en luisteren naar de antwoorden vaststelt in welk ‘perspectief’ de ander zit. Als het perspectief van de ander niet functioneel is kun je via onder meer gespreks- en coachtechnieken proberen deze te veranderen. Een voorbeeld: iemand vindt het lastig feedback te geven aan anderen. Bij het doorvragen kom je erachter dat hij bang is de ander te kwetsen. In plaats van te zeggen dat hij daar niet bang voor hoeft te zijn kun je ook proberen dit niet functionele perspectief te veranderen door aan te sluiten bij belangrijke waarden van deze persoon. Stel dat hij persoonlijke groei erg belangrijk vindt, dan kun je hem bijvoorbeeld een perspectief aanbieden dat feedback geven een kans is voor de ander om als persoon te groeien (en trouwens, als je leert feedback te geven groei je zelf als persoon ook). En dat is toch belangrijk!

Uit onderzoek blijkt dat managers die goed zijn in de perspectieven van hun medewerkers te doorgronden, goed in staat zijn om het beste uit hen te halen. Goed om daarbij te beseffen is dat cognitieve empathie niet alleen handig is voor het in beweging brengen van mensen die blokkeren, maar ook om te stimuleren dat de ander blijft doen wat hij nu al doet. Door het perspectief te bekrachtigen erken je de ander in zijn denken en handelen en houd je de handeling in stand: ‘wat fijn dat je feedback geeft aan je collega’s, waarmee niet alleen jij maar ook de ander blijft groeien!’

Emotionele empathie

De tweede vorm is emotionele empathie. Daarbij ervaar/voel je de emoties van de ander ook als waren ze besmettelijk. Vanuit hersenonderzoek weten we dat dit vooral te maken heeft met de aanwezigheid van spiegelneuronen. Als de ander een bepaalde handeling uitvoert, worden bij jezelf ook deze paden binnen de hersenen geactiveerd. Een voorbeeld hiervan is dat als je verdriet bij de ander ziet bij jou ook tranen opkomen. Maar dat geldt evengoed voor veel andere emoties. Kern is dat jij je verbindt met de innerlijke wereld van de ander. Dit valt onder meer te ontwikkelen door mensen te leren te vertragen in hun reacties. Om in de rust van het moment naar ‘binnen’ te gaan en te ervaren wat ze voelen bij de situatie.

Emotionele empathie komt van pas in vele uitvoerende tot leidinggevende functies. Omdat er vanuit de diepere verbinding met de ander er een vertrouwensband ontstaat. En vanuit deze vertrouwensband wordt gezamenlijk gewerkt aan belangrijke thema’s en activiteiten. Het gevaar daarbij is dat je in de emoties van de ander wordt meegezogen. Dat emoties van anderen jouw leven gaan beheersen. En dus is het belangrijk om in staat te zijn je functioneel af te kunnen sluiten. Want stel je voor dat je een coachende functie hebt waarbij je regelmatig te maken hebt met sterke emoties van de ander en deze blijven aan je ‘plakken’… dat kan uitputtend zijn en leiden tot burn-out. Anderzijds, teveel afsluiting en zelfbescherming leidt tot afstandelijkheid en minder effectiviteit. Oftewel, bij emotionele empathie is het belangrijk om te leren de zelfbescherming te balanceren. Kijk voor wat er kan gebeuren eens naar onderstaande video.

Compassie gedreven empathie

Tot slot is er compassie gedreven empathie. We begrijpen niet alleen de gedachtengang van de ander en ervaren de innerlijke wereld van de ander, maar voelen ook de aandrang om de ander te helpen. Als dat niet in je natuur zit, train dit dan door bijvoorbeeld bewust de deur voor anderen open te houden, iemand te helpen met het dragen van materiaal of gewoonweg te vragen hoe je de ander kunt helpen. Er zijn meer dan genoeg mogelijkheden op je werk of in privé situaties om iets voor een ander te betekenen. De uitdaging voor deze keer heeft hiermee te maken. Kijk bewust rond hoe je iets voor een ander kunt betekenen zonder dat je er wat voor terug wilt krijgen. Doe dat vervolgens en zet er een glimlach bij op. Ik ben benieuwd naar de impact hiervan op de ander, maar ook naar de impact op jezelf.

Geniet van je behulpzaamheid!

  • http://www.facebook.com/2410leonardo Wilfred Bastiani

    Eigenlijk is emotionele empathie een pleonasme. Op zich mooi verwoord middels deze 3 voorbeelden, Marco.

    • Marco Buschman

      Heb je helemaal gelijk in, en ik ben op zoek gegaan naar een ander woord om dit level van empathie te beschrijven maar kwam daar niet uit. Tips zijn welkom. Fijne dag!

  • Hilde Clement

    Goed artikel, bedankt! Marco en Piet, jullie geven tercht de aanvulling dat empathie het leven van iedereen kan vereenvoudigen. Door elkaar écht te begrijpen geven we erkenning aan de ander. Deze wisselwerking kan mensen vleugels geven.

    • http://www.facebook.com/marco.buschman Marco Buschman

      Het geeft inderdaad vleugels. Tijdens coachtrainingen leer ik de deelnemers de kracht van ‘erkenning’ vol te gebruiken. ‘Jij bent’ in plaats van ‘mooi dat je … hebt gedaan. Erkenning gaat over de persoon, een compliment over zijn/haar actie.

  • Piet Jacobs.

    “Een van de kernvaardigheden van de moderne leider is empatisch zijn”. Zo begint je artikel, ik zou dit zelfs ruimer willen zien en uitbreiden met: “Een van de kernvaardigheden van de MENS, zou empatisch moeten zijn.” Alleen door eerst bewust te luisteren naar je medemens en respectvol rekening houden met jezelf kun je empatisch zijn. Veel managers of andere leidinggevenden denken nog te vaak in EGO’s waarin zij zelf vele malen belangrijker zijn dan het ego van de medemens.
    De compassie gedreven empathie is zondermeer belangrijk en indien de “leider” dit talent heeft, mag hij zich gelukkig prijzen. Ik ben van mening dat dit talent van een leider de voedingsbodem is van een gezond bedrijf en van een goed en mooi mens.

    • http://www.facebook.com/marco.buschman Marco Buschman

      Ik kan alleen maar zeggen: volledig mee eens! Wat is er mogelijk als we met meer mildheid naar de ander luisteren, oprecht proberen te begrijpen en voelen waar het bij de ander om gaat en kijken waar we daarin kunnen ondersteunen. Hebben we dan nog oorlog, meningsverschil over geloof, hoe belangrijk is dan aandeelhouders waarde, etc? Piet, dank voor je inbreng!

  • Marion Naus

    Heb toch een andere uitleg:
    Cognitieve empathie: inlevingsvermogen in de situatie waarin de ander verkeert. Door middel van vragen stellen kom je erachter hoe de persoon erin staat en met doorvragen of de persoon een oplossing wil.
    Emotionele empathie staat gelijk met hoe het woord empathie standaard wordt geinterpreteerd: begrip tonen en meevoelen met de gevoelens van de ander zonder oplossingsgerichtheid met betrekking tot de situatie.

    • mbuschman

      Ga er zeker in mee dat bij emotionele empathie je niet iets voor de ander hoeft op te lossen. Er gewoonweg voor de ander zijn is een belangrijke kwaliteit. Betekent ook dat je de ander bij het tonen van de emoties zoals verdriet niet direct gaat troosten door b.v. een knuffel te geven of een zakdoek aan te reiken. Daarmee wordt de ander gedeeltelijk uit de emotie gehaald. Laat het maar gebeuren, wat er ook is, laat de ander het doorleven. Aansluitend kun je nog steeds door vragen te stellen ook hier ontdekken wat de ander ermee wil, ervan wil leren. En dat kan vervolgens op cognitief niveau gebeuren, of gewoonweg via lichaamsgericht werk.