Eén van de kernvaardigheden van de moderne leider is empathisch zijn. Daarom wordt in menige training en coaching aandacht besteed aan het ontwikkelen van dit invoelend vermogen. Prima, maar de vraag is welke vorm van empathie dan wordt ontwikkeld. Volgens Paul Ekman, een expert op het gebied van het lezen van en reageren op emoties, zijn er drie vormen van empathie: de cognitieve, de emotionele en de compassie gedreven empathie.
Bij cognitieve empathie gaat het om het begrijpen hoe de ander zich voelt en wat/hoe hij denkt. Dit is vooral een rationele actie waarbij je door het stellen van vragen en luisteren naar de antwoorden vaststelt in welk ‘perspectief’ de ander zit. Als het perspectief van de ander niet functioneel is kun je via onder meer gespreks- en coachtechnieken proberen deze te veranderen. Een voorbeeld: iemand vindt het lastig feedback te geven aan anderen. Bij het doorvragen kom je erachter dat hij bang is de ander te kwetsen. In plaats van te zeggen dat hij daar niet bang voor hoeft te zijn kun je ook proberen dit niet functionele perspectief te veranderen door aan te sluiten bij belangrijke waarden van deze persoon. Stel dat hij persoonlijke groei erg belangrijk vindt, dan kun je hem bijvoorbeeld een perspectief aanbieden dat feedback geven een kans is voor de ander om als persoon te groeien (en trouwens, als je leert feedback te geven groei je zelf als persoon ook). En dat is toch belangrijk!
Uit onderzoek blijkt dat managers die goed zijn in de perspectieven van hun medewerkers te doorgronden, goed in staat zijn om het beste uit hen te halen. Goed om daarbij te beseffen is dat cognitieve empathie niet alleen handig is voor het in beweging brengen van mensen die blokkeren, maar ook om te stimuleren dat de ander blijft doen wat hij nu al doet. Door het perspectief te bekrachtigen erken je de ander in zijn denken en handelen en houd je de handeling in stand: ‘wat fijn dat je feedback geeft aan je collega’s, waarmee niet alleen jij maar ook de ander blijft groeien!’
De tweede vorm is emotionele empathie. Daarbij ervaar/voel je de emoties van de ander ook als waren ze besmettelijk. Vanuit hersenonderzoek weten we dat dit vooral te maken heeft met de aanwezigheid van spiegelneuronen. Als de ander een bepaalde handeling uitvoert, worden bij jezelf ook deze paden binnen de hersenen geactiveerd. Een voorbeeld hiervan is dat als je verdriet bij de ander ziet bij jou ook tranen opkomen. Maar dat geldt evengoed voor veel andere emoties. Kern is dat jij je verbindt met de innerlijke wereld van de ander. Dit valt onder meer te ontwikkelen door mensen te leren te vertragen in hun reacties. Om in de rust van het moment naar ‘binnen’ te gaan en te ervaren wat ze voelen bij de situatie.
Emotionele empathie komt van pas in vele uitvoerende tot leidinggevende functies. Omdat er vanuit de diepere verbinding met de ander er een vertrouwensband ontstaat. En vanuit deze vertrouwensband wordt gezamenlijk gewerkt aan belangrijke thema’s en activiteiten. Het gevaar daarbij is dat je in de emoties van de ander wordt meegezogen. Dat emoties van anderen jouw leven gaan beheersen. En dus is het belangrijk om in staat te zijn je functioneel af te kunnen sluiten. Want stel je voor dat je een coachende functie hebt waarbij je regelmatig te maken hebt met sterke emoties van de ander en deze blijven aan je ‘plakken’… dat kan uitputtend zijn en leiden tot burn-out. Anderzijds, teveel afsluiting en zelfbescherming leidt tot afstandelijkheid en minder effectiviteit. Oftewel, bij emotionele empathie is het belangrijk om te leren de zelfbescherming te balanceren. Kijk voor wat er kan gebeuren eens naar onderstaande video.
Tot slot is er compassie gedreven empathie. We begrijpen niet alleen de gedachtengang van de ander en ervaren de innerlijke wereld van de ander, maar voelen ook de aandrang om de ander te helpen. Als dat niet in je natuur zit, train dit dan door bijvoorbeeld bewust de deur voor anderen open te houden, iemand te helpen met het dragen van materiaal of gewoonweg te vragen hoe je de ander kunt helpen. Er zijn meer dan genoeg mogelijkheden op je werk of in privé situaties om iets voor een ander te betekenen. De uitdaging voor deze keer heeft hiermee te maken. Kijk bewust rond hoe je iets voor een ander kunt betekenen zonder dat je er wat voor terug wilt krijgen. Doe dat vervolgens en zet er een glimlach bij op. Ik ben benieuwd naar de impact hiervan op de ander, maar ook naar de impact op jezelf.
Geniet van je behulpzaamheid!
